Obiekt Żelazny Most jest teraz największym, a zarazem najlepiej monitorowanym obiektem w Europie oraz jednym z największych na świecie. To kluczowy element w procesie produkcji miedzi.

– To innowacyjne rozwiązania w trosce o bezpieczeństwo. To kluczowy element w procesie produkcji miedzi. Zrobiliśmy olbrzymi krok do tego, aby ciągle uczestniczyć i wygrywać w tej globalnej grze. Miedź ma przed sobą świetny czas. Robimy wszystko, aby go jak najlepiej wykorzystać. Nasze wyniki, inwestycje takie, jak Kwatera Południowa Żelaznego Mostu – pokazują, że robimy to dobrze – powiedział prezes KGHM Polska Miedź S.A. Marcin Chludziński.

– Mam zaszczyt nadzorować perłę w koronie polskiej gospodarki KGHM. Firmę, która odpowiada na wyzwania współczesnego świata. Otwarcie Kwatery Południowej Żelaznego Mostu przybliża firmę do stania się jeszcze bardziej przyjazną środowisku. Jako minister aktywów państwowych jestem dumny z tego, że KGHM potrafi sprostać wyzwaniom, jest firmą o zasięgu globalnym i jest dobrze zarządzany. KGHM nie osiada na laurach, ciągle się rozbudowuje, staje się coraz bardziej innowacyjny, nowoczesny. Zyski firmy są rekordowe. Wartość KGHM w czasie, kiedy prezesem jest Marcin Chludziński i kiedy Ministerstwo Aktywów Państwowych nadzoruję firmę, zwiększyła się o 20 mld zł – powiedział Wicepremier i Minister Aktywów Państwowych Jacek Sasin.

Zlokalizowany na Dolnym Śląsku OUOW Żelazny Most to najlepiej monitorowany w Europie zbiornik odpadów poprodukcyjnych, do którego trafiają odpady poflotacyjne z zakładów należących do KGHM Polska Miedź. Wraz z dobudowaną do Obiektu Głównego tzw. Kwaterą Południową, zajmuje obszar ponad 2000 ha. Zbiornik otoczony jest ze wszystkich stron zaporami ziemnymi o łącznej długości przekraczającej 20 km oraz wysokości od 54 do 76 m. W ciągu roku do obiektu trafia około 30 milionów ton odpadów poflotacyjnych.

Ze względu na znacznie mniejszą, z porównaniu z Obiektem Głównym, powierzchnię Kwatery Południowej, zastosowano w tej części innowacyjną technologię odpadów zagęszczonych. To rewolucyjna metoda z punktu widzenia rozwoju i dalszej eksploatacji OUOW Żelazny Most. W Obiekcie Głównym stosowana jest technologia namywu metodą „do środka”. Odpady flotacyjne dostarczane są z zakładów przeróbczych hydrotransportem. Dostarczona do OUOW zawiesina odpadów kierowana jest do rurociągów rozprowadzających usytuowanych na koronie zapór obiektu, z których rurociągami zrzucana jest do jego wnętrza. Materiał gruboziarnisty wykorzystywany jest do nadbudowy kolejnych pięter OUOW. Materiał drobnoziarnisty uszczelnia dno czaszy OUOW. Obiekt wznoszony jest wyłącznie przy wykorzystaniu „odpadów” poflotacyjnych bez konieczności dowożenia dodatkowych materiałów.

Zapora podstawowa Kwatery Południowej wybudowana została metodą „na zewnątrz” (downstream). W obszarze zapór Kwatery Południowej wykonano uszczelnienie i wybudowano warstwy drenażowe, co zapewni odbiór wody ociekającej z odpadów i jej zawrócenie do zamkniętego systemu obiegu. Nowa technologia ogranicza straty wody i infiltrację w podłoże.

Przy Kwaterze powstała stacja segregacji i zagęszczania odpadów, której zadaniem jest selekcja odpadów. Materiał gruboziarnisty zostanie wykorzystany do budowy korpusów zapór, a drobnoziarnisty, po procesie zagęszczania, zostanie zagospodarowany wewnątrz Kwatery. Wykorzystanie takiej technologii pozwala na efektywne wykorzystanie powierzchni obiektu, nie wymaga dużego akwenu, lecz jedynie niewielkiego zbiornika do ujmowania wody odciekającej z odpadów. Zagęszczenie odpadów i w efekcie ograniczenie ilości wody w akwenie znacznie zwiększa bezpieczeństwo obiektu.

Zbiornik jest nieustannie monitorowany. Stały monitoring OUOW Żelazny Most obejmuje szereg procesów decydujących o bezpieczeństwie użytkowania obiektu i ewentualnych zagrożeniach dla terenów przyległych oraz środowiska. Zakres monitoringu obiektu
i środowiska w jego otoczeniu obejmuje: badanie wielkości opadu atmosferycznego, badanie substancji i parametrów wskaźnikowych w wodach powierzchniowych, odciekowych i podziemnych, pomiar poziomu wód podziemnych w otworach obserwacyjnych, kontrolę osiadania powierzchni OUOW w oparciu o ustalone repery, pomiar objętości wód odciekowych, monitoring sejsmiczny, powietrza atmosferycznego, gleb i roślin, stanu zdrowotnego zwierząt, hałasu. Prowadzone jest również rozpoznanie geologiczne rejonu OUOW Żelazny Most, w ramach którego wykonywane są: badania terenowe, pobory prób do badań laboratoryjnych, badania geofizyczne w oparciu o otwory rozpoznawcze, sondowania statyczne, piezometry otwarte i strunowe, inklinometry, studnie drenażowe i odciążające, profile elektrooporowe.

Od prawie 30 lat obiekt jest bezpośrednio nadzorowany przez szerokie grono ekspertów i naukowców biorących udział w regularnych spotkaniach (Radach Budowy), na których omawiane są wszystkie zagadnienia związane z projektowaniem, monitoringiem i rozbudową OUOW Żelazny Most.

OUOW Żelazny Most w pełni zabezpiecza otoczenie naturalne przed wodą gromadzącą się w zbiorniku. Przy rozbudowie obiektu o Kwaterę Południową zrealizowano najbezpieczniejszy wariant konstrukcji oraz uszczelniania zapór, zarówno pod względem hydrotechnicznym, jak i środowiskowym. Inwestycję realizował Budimex, na budowie pracowało ponad 100 jednostek sprzętowych, z których część zakupiono specjalnie na potrzeby tej inwestycji. Postęp robót był skanowany laserowo i aktualizowany w systemie BIM we współpracy z Zespołem BIM Innowacje Biura Technicznego.

– OUOW Żelazny Most to jeden z największych na świecie zbiorników przeznaczonych do unieszkodliwiania odpadów poflotacyjnych. Do jego rozbudowy o Kwaterę Południową wykorzystaliśmy nowoczesne technologie, będące gwarantem bezpiecznego i efektywnego użytkowania obiektu – komentuje Artur Popko, Prezes Budimex S.A.

inf.fot. KGHM 

Trwające od maja 2018 prace ziemne przy rozbudowie OUOW Żelazny Most dobiegają końca. Drugą część stanowić będzie domknięcie obwodu zapór i zakończenie robót przy stacji segregacji, niezbędnym elemencie w procesie produkcji. Wykonawcą robót ziemnych jest Budimex.

– Przy tego typu zbiornikach najważniejszą rzeczą są uszczelnienia. Część została wykonana gliną pozyskaną z kształtowania czaszy, część została uszczelniona geomembraną, czyli folią nieprzepuszczającą wody. Jest tu system drenażowy, który tę wodę wyłapie i przepompuje do rowów zlokalizowanych wokół kwatery. Woda później wróci do obiegu – tłumaczy Marcin Adamczak, gł inż., z-ca kierownika rozbudowy zbiornika w Zakładzie Hydrotechnicznym.

Nowy obiekt robi wrażenie, bo zajmuje powierzchnię 600 hektarów. W połączeniu ze zbiornikiem, który służył Zakładowi Hydrotechnicznemu O/KGHM Polska Miedź S.A. od 1977 roku ( budowa od 1974), całość będzie sięgała 2000 hektarów. To oznacza, że będący dotąd jednym z największych w Europie obiekt, stanie się prawdopodobnie największym na świecie.

Priorytetem podczas budowy nowej Kwatery, a potem podczas jej eksploatacji jest bezpieczeństwo. Trzeba pamiętać, ze na nową kwaterę trafią odpady zagęszczone. 

– Inwestujemy olbrzymie środki, mając na uwadze naszą strategię, która odnosi się do bezpieczeństwa ludzi, w kolejnej mierze do bezpieczeństwa środowiska. Z tego tytułu zmieniamy technologię składowania odpadów w stosunku do tej zastosowanej na głównym obiekcie. Tam mieliśmy inną technologię formowania zapór. Tu będzie inna. Będzie  to droższy sposób, ale zdecydowanie bezpieczniejszy. Kilka lat temu już zdecydowaliśmy się na przyjęcie takiego sposobu budowy, a potem eksploatacji obiektu – mówi Przemysław Nowak, dyrektor naczelny Oddziału KGHM Polska Miedź S.A., Zakład Hydrotechniczny.

W zbiorniku deponowane są odpady poflotacyjne rud miedzi ze wszystkich Zakładów Wzbogacania Rud KGHM Polska Miedź S.A., do których zaś trafia urobek z wszystkich kopalń miedziowej spółki.

Dotychczasowy Obiekt Unieszkodliwiania Odpadów Wydobywczych, rozbudowywany od początku istnienia przestał gwarantować utrzymanie mocy produkcyjnych dla KGHM. Konieczne było powiększenie obiektu.

Rozbudowa prowadzona jest od strony gminy Polkowice. Obejmuje ponad 600 hektarów. Na tym terenie trzeba było wyciąć las. Dzisiaj trwa tu budowa wałów, uszczelnianie podłoża. Tuż obok niemal na koronie dotychczasowego zbiornika trwa budowa stacji, która zagęści co pozostało po flotacji i odzyskaniu rudy miedzi.

– Obecnie na obiekcie zgromadzonych mamy 640 mln metrów sześciennych, czyli około jednego miliarda ton odpadów flotacyjnych. Docelowo chcemy zgromadzić na tym obiekcie 960 milionów metrów sześciennych odpadów wraz z kwaterą południową. Trzeba mieć na uwadze, że kwatera południowa przyjmie około 170 mln metrów sześciennych. W procesie dalszej eksploatacji złóż, konieczne było powiększanie obiektu. Dzisiaj mamy już piąty etap rozbudowy, tym razem o kwaterę południową. Po jej wybudowaniu odpady będzie można tutaj składować do 2038 roku. Docelowo na pewno będziemy musieli pomyśleć o podwyższeniu tego obiektu lub o nowej jego lokalizacji – wyjaśnia Paweł Stefanek, główny inżynier ds. rozwoju Zakładu Hydrotechnicznego, który jest oddziałem KGHM Polska Miedź S.A.

Rozbudowa OUOW Żelazny Most o kwaterę południową, która sąsiaduje z miejscowościami Żelazny Most, Pieszkowice, Dąbrowa, Komorniki i Tarnówek poprzedzona była konsultacjami z mieszkańcami. Miejscowości te zamieszkuje około tysiąc osób. One zdecydowały, że KGHM może się nadal rozwijać, gdyż zgodziły się na rozbudowę zbiornika o kwaterę południową, która będzie z ich miejscowościami sąsiadować. Rozmowy z mieszkańcami prowadzono prawie dwa lata. Przed rozbudową KGHM wydawał na tym terenie specjalny miesięcznik, który trafiał do skrzynek pocztowych prawie 300 gospodarstw w pięciu wsiach. Po zakończeniu konsultacji mieszkańcy zgodzili się na rozbudowę, a ta ruszyła w ubiegłym roku.

Inwestycja zajmuje ponad 600 hektarów powierzchni. Po lesie, który rósł w tym miejscu pozostało niewiele. Nieliczne korzenie, które trzeba wywieźć. Równolegle z tym prowadzone są bardzo zaawansowane roboty ziemne. – Trwa wznoszeniem zapór początkowych, rozpoczynamy roboty związane z infrastrukturą sanitarną, elektryczną. Pierwsza faza tej wielkiej inwestycji zakończy się w połowie przyszłego roku. Wtedy choć prace nadal będą prowadzone zaczniemy na nowej kwaterze deponować pierwsze odpadów – mówi Marcin Adamczak, zastępca kierownika projektu rozbudowy „Żelaznego Mostu”.

Rozbudowa OUOW Żelazny Most o kwaterę południową ma zakończyć się w 2021r. Docelowo jej planowana objętość to 170 mln m3, długość zapór zewnętrznych wyniesie około 6,4 km, a uch wysokość nie przekroczy 60 metrów. Plaże będą miały szerokość minimum 200 metrów.

Kontrakt na budowę kwatery południowej realizuje Budimex. Inwestycja warta jest ponad 570 mln zł.